آيا افعال متولده همانند افعال مباشرى به انسان مستند بوده و فعل ما است و يا همانند افعال مخترعه به خدا منتسب بود و فعل او است ؟ . در اين زمينه شش نظريه مطرح است : 1 - بيشتر دانشمندان معتزله مىگويند : فعل متولد هم مثل فعل مباشر به ما مستند بوده و ما فاعل آن هستيم منتهى امورى كه مقدور ما است دو دسته است : يك دسته مقدورات بلا واسطه‌اند مثل مباشريات و يك دسته مقدور مع الواسطه هستند مثل متولدات ، و المقدور مع الواسطه مقدور . 2 - معمر بن عباد سلمى مىگويد : كار بنده تنها اراده كردن است و اما بدنبال اراده صدور افعال از ما به مقتضاى طبيعت محل و بطور طبيعى و اتوماتيك است شبيه زدن دگمه و گردش دستگاه عظيمى بطور خودكار [ بقول آيت اللّه شعرانى : معمر بن عباد همان كسى است كه مىگويد : دلالت الفاظ بر معانى بالذات است نه بالوضع و كارهاى جارى در عالم از طبيعت اشياء است و خداى تعالى فقط خلقت كرده است ] . 3 - گروهى از معتزله مىگويند : فعل انسان منحصر در فكر و انديشه است و كليه افعال و حركات از لوازم فكرند و بطور طبيعى از انسان صادر مىشوند [ اى برادر تو همى انديشه‌اى ] . 4 - ابو اسحاق نظام مىگويد : فعل انسان عبارتست از همين حركاتى كه در او حادث مىشوند بر حسب دواعى او مثلا دستش را حركت مىدهد براى گرفتن ، پايش را حركت مىدهد براى رفتن ، سرش را برمىگرداند براى ديدن و انسانيت يك حقيقتى است كه سارى و جارى در كل اين پيكره مىباشد كه از جمله اين مجموعه قلب است و كار قلب همان اراده و اعتقادات است و امّا كارهائى كه جداى از انسان و در خارج انجام مىگيرد از قبيل كتابت و خياطت و . . . اينها فعل خدا هستند منتها به طبع محل يعنى هر محلّى اقتضائى